Trang chủ > Văn hóa – Văn nghệ > 8 năm thực hiện Pháp lệnh Thư viện: Biến nhiều cái “không” thành “có”

Phòng đọc Thư viện Tổng hợp tỉnh Phú Thọ.

Mở ra một thời kỳ phát triển mới

Bà Nguyễn Thị Ngọc Thuần (Vụ trưởng Vụ Thư viện, Chủ tịch Hội Thư viện VN) khẳng định: “Pháp lệnh Thư viện (có hiệu lực từ 1.4.2001) đã mở ra một thời kỳ phát triển mới của sự nghiệp thư viện VN. Thư viện đã có vị thế mới, trở thành một thiết chế văn hoá, thông tin, giáo dục ngoài nhà trường không thể thiếu...”. Một trong những thành quả mà Pháp lệnh đã mang lại là tạo hành lang pháp lý quan trọng thúc đẩy sự nghiệp thư viện phát triển; tăng cường sự quan tâm đầu tư của Nhà nước đối với thư viện. Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hoá đã mở rộng và tăng kinh phí cho hoạt động thư viện, từ duy nhất một chương trình là cấp sách hạt nhân cho các thư viện cấp huyện ở  vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo, vùng  khó khăn... cho 400 thư viện với 5 triệu đồng/ thư viện) thì đến nay đã có thêm nhiều chương trình như: bảo quản kho tài liệu quý hiếm cho các thư viện tỉnh (mỗi năm 10 thư viện với 100 triệu/thư viện); xây dựng trụ sở thư viện cấp huyện (mỗi năm 10 thư viện với 500 triệu/ thư viện); cấp sách xây dựng kho sách lưu động/luân chuyển cho 64 thư viện tỉnh, thành. Kinh phí trong chương trình mục tiêu quốc gia về văn hoá  tăng mức đầu tư từ 24,058 tỷ đồng (2000-2005) đến các năm tiếp theo (2004- 2008) là 48,2 tỷ đồng.

Pháp lệnh Thư viện ở nhiều địa phương đã tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển, biến nhiều cái “không” thành “có”, đưa nhiều mắt xích “yếu” thành phát triển mạnh mẽ. Ở cấp tỉnh, kinh phí cho hoạt động thư viện tăng theo từng năm. Trước đây, bình quân mỗi thư viện cấp  tỉnh được cấp 600 triệu đồng (tính theo kỳ tổng kết 3 năm), 3 năm tiếp theo tăng lên 935 triệu thì 3 năm trở lại đây đã tăng lên 1 tỷ đồng. Số các thư viện cấp huyện không được cấp kinh phí hằng năm hoặc cấp không ổn định giảm từ 50% xuống 30%. Pháp lệnh cũng  tạo bước đột phá về mô hình tổ chức của thư viện cấp huyện với những thay đổi cơ bản, trở thành một thiết chế độc lập, trực thuộc UBND huyện và có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng... “Nhận thức về vị thế của hoạt động thư viện được nâng cao không chỉ giúp cho hoạt động này được “chăm chút” nhiều hơn mà chính nó cũng đã thu hút được sự đóng góp về tiền của, tài liệu, trang thiết bị của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước. Sự đa dạng hoá mô hình tổ chức phục vụ sách báo  ở cấp xã và cơ sở với sự tham gia của nhiều Bộ, ngành, đặc biệt là mô hình thư viện tư nhân có phục vụ cộng đồng là một minh chứng  sinh động về vị thế và nhận thức của xã hội đối với hoạt động thư viện...”- bà Nguyễn Thị Ngọc Thuần nhấn mạnh.

Bài toán về kinh phí và con người

Thư viện tỉnh An Giang được đầu tư xây dựng trụ sở mới khang trang với diện tích sử dụng trên 4.000m2, kinh phí xây dựng 11 tỷ đồng. Tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu giai đoạn 2001- 2008 cũng đầu tư nhiều công trình thư viện như xây mới trụ sở Thư viện huyện Xuyên Mộc, Thư viện thị xã Bà Rịa, Thư viện huyện Côn Đảo; Thư viện tỉnh được khởi công xây dựng mới tại Bà Rịa từ năm 2007 với mức kinh phí 50 tỷ đồng... Thư viện tỉnh Cao Bằng từ một đơn vị hoạt động sự nghiệp, kinh phí hoạt động phụ thuộc Sở VH- TT (cũ), ban lãnh đạo thư viện chỉ có một người, kế hoạch công tác luôn phụ thuộc..., sau khi có Pháp lệnh Thư viện đã được tách ra thành một đơn vị độc lập, có tư cách pháp nhân, tài khoản và con dấu riêng...

Đó chỉ là rất ít trong những minh hoạ về thành quả mà Pháp lệnh Thư viện đã mang lại trong 8 năm qua. Nhưng bên cạnh đó nhiều đại biểu cũng băn khoăn về những khó khăn mà hoạt động thư viện, đặc biệt ở cơ sở đang phải đối mặt: thiếu thốn về kinh phí và trụ sở hoạt động, mỏng và yếu về đội ngũ cán bộ... Thư viện tỉnh An Giang nêu lên những bất cập: Sự đầu tư chưa đồng bộ và  sự phát triển sự nghiệp thư viện  chưa đều khắp. Các thư viện huyện còn nhiều hạn chế như không có trụ sở, phải mượn tạm cơ quan như ở An Phú, Chợ Mới, Tân Châu hoặc thuê nhà làm trụ sở  như Thoại Sơn, trụ sở chật hẹp xuống cấp như Châu Phú... Nhiều thư viện kinh phí đầu tư cho sự nghiệp  thấp không đến 5%, chỉ trông chờ  vào nguồn ngân sách chương trình mục tiêu và sách luân chuyển của thư viện tỉnh. GĐ Thư viện tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu Phạm Diêm lại trăn trở với những “vùng trắng văn hoá” vẫn còn tồn tại đây đó  ở các chốt biên phòng, thôn xóm, hải đảo... Bên cạnh đó, trình độ đội ngũ cán bộ thư viện còn thiếu về số lượng, yếu chuyên môn, chính sách tiền lương đối với cán bộ thư viện chưa đảm bảo đời sống để người cán bộ an tâm công tác, phục vụ lâu dài cho sự nghiệp thư viện.

Một bất cập khác là Pháp lệnh chưa điều chỉnh mô hình thư viện tư nhân có phục vụ cộng đồng hay mô hình thư viện có yếu tố nước ngoài phục vụ rộng rãi công chúng VN đang hoạt động trên lãnh thổ VN...Việc thực thi các quy định của Pháp lệnh Thư viện ở một số nơi còn lúng túng hoặc mang ý muốn chủ quan của người quản lý, tình trạng “phép vua thua lệ làng” khá phổ biến... Trước những bất cập, GĐ Thư viện tỉnh Phú Yên Dương Thái Nhơn kiến nghị Nhà nước sớm ban hành Luật Thư viện và tiếp tục hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về thư viện  để thiết chế này đảm bảo là nơi học tập suốt đời của mọi tầng lớp cán bộ và nhân dân. Đây cũng là tâm niệm chung của đội ngũ cán bộ thư viện các tỉnh, thành.

10 ý kiến và 31 tham luận tại hội nghị- hội thảo sẽ là những cơ sở quan trọng để Ban soạn thảo Dự thảo Luật Thư viện nghiên cứu, tham khảo. Cũng tại đây, các đại biểu đã  thảo luận và bàn giải pháp áp dụng các chuẩn nghiệp vụ thư viện, một trong những điều kiện và xu hướng phát triển tất yếu của ngành thư viện trong quá trình hội nhập...

Phương Hà

Lưu site  Trao đổi thảo luận  Bản in  Gửi email