Trang chủ > Văn hóa – Văn nghệ > Hiện hữu những “câu chuyện còn bị che lấp”

Trưng bày nghề cá An Giang

Câu chuyện Mekong: Thách thức và ước mơ là một phần của chương trình Di sản Văn hoá vì sự phát triển bền vững, được thực hiện bởi 15 cơ quan văn hoá của Lào, Campuchia, Thụy Điển và VN. Dự án được khởi động từ năm 2005, đã có gần 20 cuộc hội thảo được tổ chức trong 4 năm với sự tham gia của gần 100 nhà nghiên cứu, sưu tầm và thiết kế. Theo Tiến sĩ Lê Thị Minh Lý, Cục phó Cục Di sản văn hóa: Câu chuyện Mekong thể hiện một cách tiếp cận mới của bảo tàng. Cuộc trưng bày hướng tới những người dân Mekong bình dị với những câu chuyện, những giá trị văn hoá rất đời thường vẫn còn ẩn giấu đâu đó trong các cộng đồng và chính những giá trị đời thường đó lại làm nên bản sắc của cộng đồng. Người dân ở các cộng đồng bên bờ sông Mekong đang phải đấu tranh để tìm được sự cân bằng giữa việc gìn giữ bản sắc và hướng tới sự phát triển của đời sống”.

Chỉ với khoảng 200 hiện vật được chọn lọc từ 3 quốc gia là Lào, Campuchia và VN, những người thực hiện Câu chuyện Mekong: Thách thức và ước mơ đã kể được những câu chuyện rất sống động về cuộc sống của người dân ở các cộng đồng với sự vận động, thay đổi từ quá khứ đến hiện tại. Trong những câu chuyện này, những người dân cụ thể với mọi thách thức, mơ ước và hành động của họ trong đời sống đều được kể lại rất chân thực.

Đó là câu chuyện dệt ước mơ bên khung cửi của các thiếu nữ Lào. “Trong quá khứ, gia đình nào cũng có khung cửi và người phụ nữ được đào tạo để trồng dâu, nuôi tằm. Mẹ và bà bắt đầu dạy chúng tôi khi chúng tôi mới 7 tuổi” (bà Kham Poong, 38 tuổi, làng Tan Mi Xay). Cô Soi, 19 tuổi, thợ dệt tỉnh Huaphan chia sẻ: “Tôi đến Viêng Chăn để học nghề dệt vải. Một ngày tôi có thể dệt được 2 chiếc váy. Tôi sẽ ở đây 2 năm nữa để kiếm thêm tiền, sau đó sẽ quay trở về làng quê mình”. Còn bà Duangdeuane Bounyavong thì mơ ước: “Sự phong phú và phức tạp của đồ vải Lào khiến cho tôi trở thành nhà sưu tầm và nghiên cứu. Tôi bắt đầu sưu tầm từ năm 1987 và mơ ước của tôi là thành lập một bảo tàng đồ vải để lưu giữ và phát triển văn hoá Lào”.

Đó là câu chuyện về những ngư dân ở An Giang (VN) với công việc đánh bắt, nuôi cá để làm thức ăn và buôn bán. Có thể đọc được những trăn trở của ngư dân nơi đây qua chia sẻ của ông Hồ Thanh Lâm, 51 tuổi, làng Mỹ Khánh, xã Mỹ Hoà Hưng: “Mình đánh được rất nhiều cá. Mần một cái ghe không đủ chứa, cá tràn hết cả ra ngoài. Cá nhiều bán không ai mua, phải bán cho hãng nước mắm nhưng mà như mình hốt của đổ đi, nó rẻ quá... Nó thọc cái vợt xuống, còn dùng cả cào điện nữa, con cá nhỏ lớn gì cũng chết hết trơn... Nhà nước cấm nhưng có ai bắt đâu. Mình gặp cũng không dám nói, nó thù ghét cũng nguy hiểm lắm”.

Trưng bày về góc bếp của người Lào

Đó là câu chuyện về cộng đồng người Chăm theo đạo Hồi ở Campuchia với sự vươn lên tiếp thu những cơ hội mới cùng những lo lắng về thế hệ trẻ sẽ xa dần quá khứ. “Tôi lo rằng bản sắc của chúng tôi trong tương lai sẽ không còn nữa. Tôi muốn Chính phủ và các tổ chức khác giúp đỡ và ủng hộ cộng đồng của tôi để tìm cách bảo tồn truyền thống của chúng tôi” (ông Kay Tit, 74 tuổi). “Trước đây, nhiều học sinh đến nhà tôi học. Hiện nay tôi chỉ có 4 học sinh nam. Tôi nhìn thấy sự thay đổi ở thanh thiếu niên, chẳng hạn các cô gái thích mặc quần jeans và soóc hơn quần áo Chăm và họ có những kiểu tóc thật kinh khủng... Thế hệ trẻ Chăm có xu hướng chấp nhận văn hoá mới và không quan tâm đến truyền thống của mình nữa” (Ouk-nha Khnour Kay Toam, 69 tuổi, người đứng đầu cộng đồng Imam Sann).

Còn rất nhiều những câu chuyện khác với những chia sẻ giản dị của người dân từ các cộng đồng được thể hiện ở trưng bày Câu chuyện Mekong: Thách thức và ước mơ. Những người thực hiện dự án hy vọng việc nhận diện, trưng bày “những câu chuyện còn bị che lấp” của xã hội sẽ góp phần giúp người dân được nói tiếng nói của mình, thúc đẩy quyền con người và từ đó hướng tới việc giữ gìn bản sắc văn hoá và giảm thiểu nghèo đói một cách bền vững.

Câu chuyện Mekong: Thách thức và ước mơ sẽ trưng bày tại Bảo tàng Dân tộc học VN đến hết ngày 25.2.2010, sau đó sẽ được đưa đi trưng bày lưu động tại An Giang, rồi sang Campuchia, Lào và sẽ tới Thụy Điển vào năm 2012. Cuộc trưng bày này sẽ được đưa trở lại cộng đồng thông qua tư liệu và các chương trình giáo dục.

Đỗ Huyền

Lưu site  Trao đổi thảo luận  Bản in  Gửi email