Trang chủ > Văn hóa – Văn nghệ > Làm gì để quảng bá văn học Việt Nam ra thế giới ?

Dịch giả Chúc Ngưỡng Tu

Bên lề hội nghị, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với dịch giả Trần Thiện Đạo – hiện đang sống, làm việc dịch thuật tại Pháp và dịch giả Chúc Ngưỡng Tu – người dịch tác phẩm Ông cố vấn của Hữu Mai, Chí Phèo – Nam Cao, Tắt đèn – Ngô Tất Tố sang tiếng Trung.

Muốn giới thiệu văn học VN ra thế giới, tất yếu cần đến công việc dịch thuật. Trước hết xin các ông cho biết quan niệm của mình về dịch thuật văn học?

- Dịch giả Trần Thiện Đạo (TTĐ): Văn học vốn dĩ có nhiều thể loại khác nhau, đó có thể là sách nghiên cứu, lý luận, phê bình văn học... Ở đây tôi chỉ nói đến tác phẩm văn học hư cấu, những áng văn chương. Dịch thuật những tác phẩm văn học này trước hết là một công việc sáng tạo. Bởi dù dịch từ những câu chữ, ý tứ của người khác, từ ngôn ngữ khác nhưng khi dịch thuật cũng là một lần sáng tạo, trở thành một nghệ thuật.

- Dịch giả Chúc Ngưỡng Tu (CNT): Bên cạnh tính khoa học, dịch thuật là một nghệ thuật. Người dịch không chỉ là người sáng tác lại mà còn phải đọc và chuyển tải nội dung, ý niệm thiêng liêng, cao quý của tác phẩm nguyên bản sang tác phẩm dịch. Tôi tâm niệm câu nói của nhà văn Trung Quốc Quách Mạc Nhược: “Nếu nguyên tác là rượu Mẫu Đào thì khi dịch ra ít cũng phải là rượu trắng chứ không thể là nước lã”. Chúng tôi vẫn nói vui rằng, dịch tác phẩm chứ đừng có diệt tác phẩm (cười).

Tại Hội nghị, chúng ta đã được lắng nghe nhiều ý kiến, tham luận nói về tình hình dịch thuật tác phẩm văn học nước ngoài sang tiếng Việt tại Việt Nam. Xin các ông cho biết ý kiến đánh giá của mình về tình hình dịch tác phẩm văn học Việt Nam sang nhiều thứ tiếng khác nhau và đặc biệt là tại đất nước các ông đang sống?

- CNT: Nhìn chung, văn học VN dịch sang tiếng Trung Quốc còn khiêm tốn. Việc giới thiệu văn

Dịch giả Trần Thiện Đạo

học VN tại Trung Quốc có thể chia làm hai giai đoạn. Giai đoạn trước Cách mạng Văn hóa, đa phần tác phẩm văn học VN được dịch sang tiếng Trung là những tác phẩm văn học cổ điển như Truyện Kiều – Nguyễn Du, Thơ Hồ Xuân Hương... Sau Cách mạng Văn hóa, nhiều tác phẩm văn học VN được dịch sang hơn, chủ yếu là những tác phẩm về đề tài chiến tranh như Đất nước đứng lên – Nguyên Ngọc, Ông cố vấn – Hữu Mai...

- TTĐ: Tôi vẫn cho rằng, việc dịch thuật có ba tiêu chí: tín, đạt, nhã. Chất lượng dịch thuật tác phẩm văn học VN sang tiếng Pháp hiện nay trọng chữ “tín” nhưng chưa với tới chữ “đạt”, lại càng chưa “nhã”.

Một nền văn học muốn được thế giới quan tâm, giới thiệu tất hữu phải có những tác phẩm hay, thực sự có giá trị. Nhưng nói cho cùng, có những tác phẩm hay mà không có đội ngũ người dịch thì cũng khó vươn ra thế giới...

- TTĐ: Tại Pháp, có khoảng 95% dịch giả dịch tác phẩm văn học VN sang tiếng Pháp là người gốc Việt. Như thế thì nói chung bản dịch cũng vầy vậy thôi. Điều cần vươn tới là phải có những tác phẩm dịch được độc giả đại chúng ở Pháp quan tâm chứ không chỉ những nhà nghiên cứu, những người quan tâm đến VN.

- CNT: Lực lượng dịch giả văn học VN sang tiếng Trung theo tôi chưa mạnh. Không phải người nào giỏi tiếng Việt cũng dịch được và muốn dịch tác phẩm văn học VN. Phải là những người yêu văn học VN, yêu đất nước VN, yêu nhân văn và có chí hướng, có tấm lòng với văn học VN mới say mê dịch tác phẩm văn học VN. Đấy là chưa nói đến chuyện xuất bản. Như tôi, trước khi dịch thành công Ông cố vấn đã dịch Chí Phèo rồi nhưng NXB họ từ chối xuất bản vì cho rằng tác phẩm ra đời quá lâu rồi. Chuyển sang dịch Kẻ sát nhân lương thiện, NXB lại không chấp nhận vì vấn đề tế nhị.

Vậy theo các ông, để giới thiệu, quảng bá văn học VN ra thế giới cần phải làm gì và như thế nào?

- CNT: Dịch thuật văn học là “cầu nối” các nền văn học, văn hóa khác nhau cần phải có sự hỗ trợ của Nhà nước. VN cần phải lập quỹ hỗ trợ dịch thuật văn học để tài trợ cho các dịch giả dịch văn học VN ra các thứ tiếng trên thế giới. Có thể chọn những tác phẩm hay, có giá trị của văn học VN đặt hàng các dịch giả nước ngoài dịch sang tiếng nước họ. Ngoài ra cũng nên lập giải thưởng quốc gia cho những tác phẩm dịch này. Hoặc là VN tự xuất bản những tác phẩm văn học tiêu biểu của nước mình rồi quảng bá, phát hành rộng khắp quốc tế...

- TTĐ: Nhiều khó khăn lắm. Cứ cho là phải lập quỹ nhưng lập rồi thì kinh phí bao nhiêu cho đủ, quan trọng là có quỹ rồi thì hoạt động ra sao? Đặt hàng cho dịch giả nước ngoài thì có thể kích thích được họ nhưng chế độ thù lao như thế nào, có đủ cho họ sống và thực hiện công việc này không...

Liệu có cần thiết phải lập một Trung tâm Dịch thuật văn học VN trong cơ quan Hội Nhà văn VN hay không, thưa các ông?

- TTĐ: Vấn đề là Trung tâm ấy hoạt động như thế nào, cơ chế ra sao...

- CNT: Có Trung tâm Dịch thuật văn học VN cũng tốt đấy chứ. Hiện nay đa phần các dịch giả phải tự tìm kiếm, chọn lọc tác phẩm để dịch. Tự túc kinh phí dịch rồi, đến khi dịch xong lại phải tự đi “chào hàng” cho các NXB. Riêng tôi sẵn sàng dịch tác phẩm văn học VN nếu có lời mời đặt hàng. Không quản ngại thù lao, được sang VN, được dịch tác phẩm văn học VN để làm cầu nối cho hai nền văn học, văn hóa VN và Trung Quốc là vui rồi.

Xin cám ơn các ông !

Phúc Anh

thực hiện

Lưu site  Trao đổi thảo luận  Bản in  Gửi email