Trang chủ > Văn học > Cửa đã mở rồi, xin đừng gõ nữa

Những cánh cửa đã mở

150 đại biểu từ 31 quốc gia trên thế giới đến VN dự hội nghị với chung một mục đích: giới thiệu văn học VN ra thế giới. Đó là một con số khiêm tốn nhưng cũng không thể gọi là nhỏ để “bắc nhịp cầu” cho văn học VN xuất ngoại. Đa phần những dịch giả quốc tế tham gia hội nghị là những người đã từng dịch đôi ba tác phẩm văn học VN ra các thứ tiếng khác nhau trên thế giới. Quan trọng hơn, không ít trong số họ sẵn lòng tiếp bước con đường dịch tác phẩm văn học VN ra thế giới.

Dịch giả Australia Harry Aveling khẳng định, ông sẵn sàng dịch tác phẩm văn học VN ra thế giới và hiện đang đi tìm những nhà văn tiêu biểu của văn học VN đương đại để giới thiệu sang Australia thực tế sáng tác, gặp gỡ giao lưu với độc giả Australia. Trong khi đó, dịch giả Trung Quốc Chúc Ngưỡng Tu xem việc dịch tác phẩm văn học VN sang tiếng Trung như một trong ba việc lớn của đời sống và sẵn sàng nhận dịch mà không coi trọng đến thù lao nhuận bút... Đấy là những cơ sở để văn học VN có thể “bật” lên vươn ra thế giới. Chỉ ước ao rằng, 150 đại biểu này mỗi năm mỗi người dịch một tác phẩm văn học VN ra thế giới thì kho tàng tác phẩm văn học VN chỉ sau hơn 3 năm sẽ gấp đôi số tác phẩm được dịch ra tính đến nay là khoảng 570 tác phẩm.

Tìm hiểu, khám phá và dịch tác phẩm văn học VN sang nhiều thứ tiếng trên thế giới thực sự là một nhu cầu của nhiều dịch giả nước ngoài. Dịch giả người Mỹ Fred Marchant khẳng định: “Chúng tôi nhận ra rằng những người Mỹ cũng có thể biết thêm được một vài khía cạnh về VN thông qua những bài thơ dịch”. Trong khi đó một dịch giả người Mỹ khác là Hilary Watts từng đạp xe đạp đi dọc nước Việt với hơn 2.100 km khẳng định văn học VN có nhiều “cửa” để giới thiệu tác phẩm của mình ra thế giới. Bà khẳng định: “Internet cũng là một công cụ hữu ích. VN cũng có thể dịch những tác phẩm tiêu biểu của nền văn học mình sang nhiều thứ tiếng bày bán ở các tourist shop, café trong nước chào mời khách du lịch nước ngoài hoặc đem những tác phẩm này đi tham gia các hội chợ quốc tế...”

Còn đó những âu lo nhưng đã đến lúc phải hành động

Dù vậy, trước những cánh cửa đã mở, để tác phẩm văn học VN thực sự vươn ra thế giới vẫn còn có những trăn trở nhất định. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, văn học VN cũng cần phải chủ động giới thiệu, quảng bá văn học mình ra nước ngoài. Thế nhưng lực lượng dịch thuật trong nước thực sự “khủng hoảng thiếu” về số lượng chứ chưa nói về chất lượng. Trong số 34 dịch giả VN được mời tham dự hội nghị có tới hơn 50% dịch giả chưa là hội viên Hội Nhà văn VN. Bên cạnh đó, Hội Nhà văn VN đã từng mở nhiều lớp bồi dưỡng viết văn cho các cây viết trẻ nhưng chưa một lần quan tâm đến việc đào tạo đội ngũ dịch giả kế cận...

Hơn thế, hiện các NXB trên thế giới đa phần đều hoạt động theo cơ chế thị trường mà rất hiếm có các NXB dành hẳn một quỹ hay một chương trình dịch và xuất bản văn học VN sang tiếng của nước họ. Các dịch giả thế giới vì thế vừa phải tự tìm kiếm tác phẩm tiêu biểu của văn học VN để dịch lại vừa phải đi “chào hàng”, lo chuyện xuất bản sách...

Sau cuộc gặp gỡ quốc tế các dịch giả văn học VN do Hội Nhà văn VN  tổ chức vào năm 2002, số lượng tác phẩm văn học VN được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới đã có bước chuyển biến tích cực. Hội nghị lần này được tổ chức với quy mô lớn hơn thể hiện khát vọng vươn ra thế giới mạnh mẽ hơn của văn học VN, nhưng chúng ta sẽ làm gì để biến ước mơ đó thành hiện thực, thành chương trình hành động. Trong khuôn khổ hội nghị, lễ ký kết hợp tác giữa Hội Nhà văn VN và các dịch giả, nhà văn quốc tế đã được thực hiện như một hành động tỏ rõ quyết tâm của văn học VN. Hội Nhà văn VN cũng đã ký kết văn bản hợp tác với 10 tổ chức, cá nhân quốc tế về công tác quảng bá, giới thiệu văn học VN ra thế giới, trong đó có những tên tuổi quen thuộc đã từng “xuất khẩu” nhiều tác phẩm văn học VN từ trước tới nay như: Trung tâm William Joiner (Mỹ), UB Đoàn kết hữu nghị Ấn Độ - VN, Hội Nhà văn Lào, Hội Nhà văn Nga, dịch giả Trung Quốc Chúc Ngưỡng Tu, NXB Tranan Thụy Điển...

Không ít nhà văn, dịch giả văn học VN vẫn băn khoăn rằng tác phẩm văn học VN vươn ra thế giới thì ai dịch và dịch cho ai? Đấy thực sự là một trăn trở đích đáng, bởi văn học cũng là một “loại hàng hoá đặc biệt” cần phải xuất khẩu và phải biết “cầu” như thế nào để cân đối “cung”. Dịch giả Trịnh Lữ nhìn nhận: “Độc giả bình dân và độc giả quan tâm, yêu mến văn học VN là hai đối tượng khác nhau”.        

Nếu tác phẩm dịch văn học VN ra thế giới mà được các độc giả bình dân đón đọc thì đó chính là hàng hoá đặc biệt của VN đã được khách hàng đón nhận. Thực tế hiện nay, đa số tác phẩm văn học VN được dịch sang nhiều thứ tiếng trên thế giới để phục vụ công việc nghiên cứu, giảng dạy cho những người quan tâm, tìm hiểu văn học cũng như văn hoá, đất nước, con người VN. Thậm chí, nhiều tác phẩm văn học VN được dịch ra do người Việt ở nước ngoài dịch cho con cháu họ đọc. Văn học VN sẽ thực sự vươn ra thế giới nếu tác phẩm văn học dịch bằng nhiều thứ tiếng của chúng ta đến được với các độc giả bình dân, bình đẳng như các nền văn học khác. Nhưng âu lo làm gì, bởi trước nhiều cánh cửa đã mở và cả những lối đi chưa được khai thông thì trước hết văn học VN phải có tác phẩm văn học hay, có giá trị. Nói như các nhà văn: tác phẩm hay nhất vẫn luôn ở phía trước. Vậy thì các nhà văn VN hãy hành động để biến ước mơ “xuất khẩu” văn học VN ra thế giới bằng cách ngồi vào bàn và sáng tạo những tác phẩm văn học hay, có giá trị đích thực mang tầm dân tộc và ảnh hưởng đến nhân loại, thế giới.

... Trong một thế giới đa cực và xu thế toàn cầu hóa hiện nay, bất đồng ngôn ngữ là rào cản lớn, gây khó khăn cho quá trình xích lại gần nhau, thấu hiểu và thông cảm với nhau của các dân tộc, để từ đó xây dựng tình đoàn kết, hữu nghị giữa các dân tộc vì mục tiêu phồn thịnh của nhân loại. Chính vì vậy, từ hàng ngàn năm nay, việc chuyển ngữ các giá trị văn hóa, văn học của các dân tộc sang ngôn ngữ nước mình nhằm thưởng thức, cảm nhận cái hay, cái đẹp của các nền văn hóa, văn minh nhân loại để từ đó chắt lọc và tiếp thu các giá trị tinh hoa trong văn hóa nhân loại, làm cho các nền văn hóa, văn minh của các dân tộc trên thế giới ngày càng trở nên đa dạng và phong phú hơn, gần gũi nhau hơn, luôn nhận được sự quan tâm to lớn, sự đóng góp tích cực và phần lớn của các nhà văn, các nhà nghiên cứu, các dịch giả văn học trên thế giới...(Phát biểu của Bộ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Tuấn Anh tại tiệc chiêu đãi các đại biểu tham dự Hội nghị Quốc tế “Giới thiệu văn học Việt Nam”)

Phúc Nghệ

Lưu site  Trao đổi thảo luận  Bản in  Gửi email